Kryzys jako szansa na rozwój - fazy kryzysu i wzrost po trudnych doświadczeniach

Czym jest kryzys psychologiczny?

Kryzys psychologiczny to stan, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać wobec nowej, trudnej sytuacji, a człowiek czuje się przytłoczony i zagubiony. Kryzys nie jest oznaką słabości. To naturalna reakcja na zdarzenie, które przekracza aktualne możliwości przystosowania.

W psychologii kryzysu od dawna podkreśla się jego dwoistą naturę. Kryzys jest czasem zagrożenia - bo burzy poczucie stabilności - ale też momentem, w którym stare wzorce przestają działać, a pojawia się przestrzeń na nowe. Nie oznacza to, że cierpienie jest „dobre” lub potrzebne. Oznacza tylko, że sposób przejścia przez trudny czas może mieć wpływ na dalsze życie.

Jakie są rodzaje kryzysów?

Kryzysy najczęściej dzieli się na rozwojowe, sytuacyjne, egzystencjalne i środowiskowe. Podział ten pomaga zrozumieć, skąd bierze się trudność i jakiego wsparcia może potrzebować dana osoba.

Kryzysy często się nakładają. Na przykład rozstanie (kryzys sytuacyjny) może zbiec się z pytaniami o to, kim jestem i czego chcę (kryzys egzystencjalny).

Czym kryzys różni się od zwykłego stresu?

Kryzys różni się od zwykłego stresu tym, że nie wystarczają w nim znane sposoby radzenia sobie, a sytuacja narusza poczucie bezpieczeństwa lub sens dotychczasowego życia. Stres codzienny - korek, termin w pracy, sprzeczka - jest uciążliwy, ale zwykle mija, gdy zmienia się sytuacja albo po odpoczynku.

• Stres - napięcie przejściowe, znane strategie działają, codzienne funkcjonowanie jest zachowane.
• Kryzys - poczucie przytłoczenia, dezorientacja, trudność z wykonywaniem zwykłych czynności, wrażenie, że „świat stanął na głowie”.

Granica bywa płynna. Długotrwały, kumulujący się stres może z czasem przerodzić się w kryzys - na przykład gdy przeciążenie w pracy nakłada się na trudności w domu i brak odpoczynku.

Jakie są fazy kryzysu?

Kryzys zwykle przebiega w kilku fazach: od szoku, przez reakcję i próby radzenia sobie, aż do stopniowej reorganizacji życia. Fazy nie zawsze występują w tej samej kolejności i można do nich wracać - to normalne.

1. Szok i zaskoczenie - poczucie nierealności, odrętwienie albo silne poruszenie. Trudno zebrać myśli i podjąć decyzje.
2. Reakcja - pojawiają się intensywne emocje: smutek, złość, niepokój, poczucie winy, bezradność.
3. Próby radzenia sobie - poszukiwanie informacji, wsparcia i rozwiązań. Część z nich pomaga, część daje tylko chwilową ulgę.
4. Reorganizacja - stopniowe układanie życia na nowo, włączanie trudnego doświadczenia do swojej historii.

Ostra faza kryzysu trwa zazwyczaj kilka tygodni. Jeśli po tym czasie napięcie nie słabnie albo zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie, warto poszukać pomocy z zewnątrz.

Na czym polega wzrost po trudnych doświadczeniach?

Wzrost po trudnych doświadczeniach to pozytywne zmiany psychologiczne, które część osób zauważa u siebie w wyniku zmagania się z bardzo wymagającą sytuacją. Badacze opisujący to zjawisko podkreślają, że wzrost wynika nie z samego zdarzenia, ale z wysiłku, jaki człowiek wkłada w jego zrozumienie i ułożenie sobie życia na nowo.

W jakich obszarach może pojawić się wzrost?

Relacje z innymi

Większa bliskość z niektórymi osobami, wyraźniejsze poczucie, na kim można polegać, więcej empatii wobec innych w trudnej sytuacji.

Nowe możliwości

Zmiana kierunku zawodowego, nowe zainteresowania, odwaga, by spróbować czegoś, co wcześniej wydawało się niemożliwe.

Poczucie własnej siły

Przekonanie „skoro udało mi się przez to przejść, poradzę sobie z wieloma rzeczami”.

Docenianie życia

Zmiana priorytetów, większa uważność na codzienne drobne rzeczy.

Wymiar duchowy lub egzystencjalny

Pogłębione rozumienie własnych wartości i tego, co nadaje życiu sens.

Czego wzrost po kryzysie nie oznacza?

• Nie oznacza, że ból znika - wzrost i cierpienie mogą występować jednocześnie.
• Nie jest obowiązkiem. Nie każdy musi „wyciągnąć lekcję” z każdego trudnego zdarzenia.
• Nie pojawia się od razu. Zwykle przychodzi po miesiącach, a nawet latach.
• Nie usprawiedliwia krzywdy, której ktoś doświadczył.

Jak wspierać siebie w czasie kryzysu?

W czasie kryzysu najbardziej pomaga zadbanie o podstawy: sen, jedzenie, ruch i kontakt z bliskimi, a dopiero potem o wielkie decyzje. Gdy emocje są silne, dobrze jest skupić się na najbliższych godzinach i dniach.

• Zadbaj o ciało
  • Staraj się kłaść spać i wstawać o podobnych porach.
  • Jedz regularnie, nawet małe porcje.
  • Codziennie wyjdź choć na krótki spacer.
• Szukaj kontaktu
  • Powiedz przynajmniej jednej zaufanej osobie, co się dzieje.
  • Pozwól innym pomóc w praktycznych sprawach - zakupach, opiece nad dziećmi, formalnościach.
• Uporządkuj myśli
  • Zapisuj to, co czujesz - pisanie pomaga nadać doświadczeniu strukturę.
  • Oddziel to, na co masz wpływ, od tego, na co nie masz.
• Odłóż duże decyzje, jeśli to możliwe. W ostrej fazie kryzysu łatwo o decyzje podejmowane pod wpływem chwili.
• Ogranicz używki - mogą dawać chwilową ulgę, ale zwykle pogłębiają przeciążenie.

Jakie pytania pomagają szukać sensu po kryzysie?

Gdy minie najostrzejsza faza, pomocne bywają pytania, które pozwalają spojrzeć na trudne doświadczenie z szerszej perspektywy. Nie trzeba odpowiadać na nie od razu ani wszystkich naraz.

1. Co w tym czasie pomogło mi przetrwać choćby jeden dzień?
2. Kto okazał się dla mnie ważny i dlaczego?
3. Co teraz wiem o swoich potrzebach i granicach?
4. Co chcę zmienić w swoim życiu, a co zachować?
5. Jaki mały krok mogę zrobić w tym tygodniu w stronę tego, co dla mnie ważne?

Kiedy warto skorzystać ze wsparcia specjalisty?

Ze wsparcia specjalisty warto skorzystać, gdy kryzys odbiera siły na codzienne obowiązki, sen i jedzenie przestają się regulować, pojawia się poczucie beznadziei albo brakuje bliskich, z którymi można porozmawiać. Rozmowa z doświadczonym psychoterapeutą pomaga ustabilizować się w ostrej fazie, a później - jeśli tego chcesz - poszukać w trudnym doświadczeniu nowego kierunku.

Więcej o formach pomocy znajdziesz na stronach wsparcie w kryzysie oraz rozwój osobisty. Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia lub zagrożenie dla zdrowia, zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo na całodobowy Telefon Zaufania dla Dorosłych 116 123.